İŞE GİRİŞ VE KADROLAR

Staj ve Aday Mühendislik

Staj imkanı sağlayan firmalara başvurular için doğru olan tek yol firma web sitelerini takip etmek olsa da, henüz hiç staj başvurusu yapmamış olanlar için Mayıs ayında yapılan bir başvurunun geç olacağını ve genellikle Şubat başından itibaren şirketlerle temas kurulması gerektiğini belirtmek isterim.

Ayrıca, firmaların kariyer günlerini takibe almak, faaliyetlerini sosyal medyadan takip etmek ve sizlere katılım için şans tanınan her faaliyete katılmak da şansınızı arttırabilecektir.

Üniversite döneminde yaptıklarınız, görev aldığınız projelerle ilgili yazılı ve görsel portfolyolar hazırlayın ve kendinizi en kısa süre içinde tam tanıtabilmek için provalar yapın.  Sizinle benzer gayreti gösterenler arasında fark yaratmak önemlidir. Farklılık yaratabileceğiniz alan ile başvuru yaptığınız işin ortak kümesini yakalamanız önemlidir.  Sosyal bir sorumluluk projesi,  katıldığınız bölgesel, ulusal veya uluslararası yarışma veya kişisel gelişiminiz üzerine yatırım yaptığınız bir Coursera sertifikası bile fark yaratabilir. İmkanlar geniş; fark yaratmak için ortam mevcut. Sadece okul hayatınızla değil, okul dışı aktivitelerinizle de fark yaratabileceğinizi unutmayın.

Staj süresince edineceğiniz tecrübe aslında çok önemli; çalışma ortamının içine girip aynı havayı koklayabilmek, gözlem yapabilmek ve iş akışlarını görebilmek profesyonel hayatınıza yönelik ilk izlenimlerinizi oluşturacak. 

Ortalama bir çalışan için, iş hayatında uzun vadede kazandıran en garantili yol çok çalışmak ve güçlü olduğunuz bir kaç alan, yetkinlik veya beceri üzerine sürekli yatırım yapmaktır. Eksik alanları kabul edilen asgari seviyeye getirmek, bilinmesi gerekenleri mutlaka bilmek de gereklidir. Şans veya diğer faktörleri istisna kabul edip konu dışında bırakıyorum, dediğim gibi, ortalama bir çalışan için yani ülkemizdeki iş gücünün çok büyük çoğunluğu için çalışmak, dürüst çalışmak ve "mış" gibi yapmamak gereklidir. 

Başvuru ve Mülakat

İş başvurularında seçici olmakta fayda var. Sıfır noktasında bile olsanız, güçlü olmadığınız bir pozisyon için yapacağınız bir başvuru sonrasında davet edileceğiniz bir mülakat sonrasında isminizin üzerinin çizilmesi, bir başka pozisyon için aynı şirket tarafından tekrar mülakata çağrılmama sebebiniz olabilir. Şöyle ki, bir görüşme yaptığınız ancak sizi uygun bulmadılar. Uygun bulunmama sebebiniz teknik sebeplerdense, başka bir pozisyon için kalifikasyonunuz uygun olabilir ve görüşmeye tekrar çağırılırsınız. Ancak davranış özellikleriniz, tutum ve hareketleriniz sebebiyle mülakatınız olumsuz sonuçlandıysa, tekrar görüşmeye çağırılacağınız zaman İK personeli bir önceki görüşmenin olumsuz sonuçlarını masanın üzerine koyabileceği için bir çok aday içinde tekrar görüşmeye çağırılmayabilirsiniz. Bu hep böyle olmaz ancak göz ardı edilemeyecek bir risktir. 

CV’nizi hazırladığınız ve her pozisyon için aynı CV’yi gönderiyorsunuz. Eğer CV’nizi başvurduğunuz pozisyona göre şekillendirip iş ilanının talep ettiği öncelikli özellikler arasından kendinizde olanı ön plana çıkarabilirseniz, öyle yapın. "Ben zaten yeni mezunum okuduğum okul dışında daha ne yazayım" demeyin. Çünkü siz öyle derken, birilerinin fark yaratacak bazı özellikleriyle öne çıkabileceğini unutmayın. 

Mülakata çağırıldınız.

Uygun bir kıyafetle gidin.

"Biz Z kuşağıyız böyleyiz" demenin bir önemi yok. Çünkü dünya ne Z kuşağının çevresinde, ne de X veya Y kuşağının çevresinde dönüyor. Sizinle mülakatı yapan kişinin nasıl biri olduğunu, kuşaklar arası farka önem verip vermediğini bilmediğinize göre, kendi döneminize ait normları dayatmak akılcı bir davranış olmayacaktır. Risk almamak için, genel kabul görmüş ortalama yolları izlemek mantıklı olacaktır.

"Beni böyle kabul etmeyen zaten etmesin", "ben buyum" gibi bir dayatmanın da bir önemi yok. Eğer işler arasından istediğinizi seçme şansınız varsa yani bir istisnaysanız, istediğiniz gibi davranabilirsiniz tabii ki. Ancak amacınız işe girmekse ve ortalama bir adaysanız, mülakatı yapan üç-beş kişinin dünya görüşüne kariyerinizi heba etmek istemezseniz; yine akılcı yoldan ilerleyerek, kabul gören ortalama yolu izlemek mantıklı olacaktır. İnsanların sizi olduğunuz gibi kabul etmesi mümkün ancak bu ancak işe girdikten sonra mesai arkadaşlarınız arasında olabilir, henüz mülakat aşamasında değil. 

Mülakat öncesinde en azından kendinizi ifade etmeniz gereken konularda ne diyeceğinizi belirleyin. "Mülakat anında doğaçlama anlatırım" diyorsanız, öyle olmayabilir. Hazırlık yapmak faydalıdır; unutmayın, sizin stratejiniz işe girmek. Bu uğurdaki dürüst gayretler sadece takdir edilir ve yapacağınız hazırlıklar 15-20 adayla aynı pozisyon için görüşen mülakat ekibi önünde sizi farklılaştırabilir.

İş Yerinde İlk Günler

Kariyerinizin başında ilk iş yeriniz de olsa, üçüncü iş yeriniz de olsa, her yeni iş yeri bir adaptasyon gerektirir.

Çünkü her iş yeri, benzer de olsa birbirinden farklılıklar gösteren süreçleri ve iş süreçleri olan yaşayan örgütlerdir.

Her iş yerinin farklı bir kültürü vardır. Bir şirkette çok garipsenecek bir tutum, diğer bir şirkette tolere edilebilir, bir diğerinde iş akdinizin bile feshine sebep olabilir. Hatta bu farklılıklar, şirketten şirkete olduğu gibi, aynı şirket içinde bölümler arasında bile var olabilir.

Bir şirkette İlk günlerinizde, antenleri çıkartmanız, gözlem yapmanız, gördüğünüz her şeyi doğru kabul etmemeniz ancak “görmeniz” ve anlamaya gayret etmeniz gereken bir dönemde olacaksınız.

Süreçleri ve kişileri anlamalısınız.

Oryantasyon Eğitimi

Şirketiniz az da olsa kurumsallaşmış bir şirketse, bir oryantasyon eğitimi verecektir. Oryantasyon eğitimi, işe girdiğiniz yere özel, o şirketteki temel süreçlerle ilgili olacaktır. Oryantasyon faaliyetinin amacı, sizin şirkete uyumlanma hızınızı arttırmaktır.

Basit de olsa bir oryantasyon eğitiminin içeriği şunlardır:

  • Şirketin misyonu ve vizyonu

  • Kuruluş ve tarihçesi

  • Şirketin etik ilkeleri

  • Faaliyet Alanları

  • Tesisleri, yönetim organizasyonu

  • Kalite sistemi; Süreçler ve Prosedürler

  • İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yasal zorunluluklar

  • Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile ilgili yasal zorunluluklar

  • Bilgi Güvenliği ve Sanayi Güvenliği ile ilgili yasal zorunluluklar

  • Kullanmanız gereken şirket içi yazılımlar; IT araçları

  • Şirkete giriş ve çıkışta uymanzı gereken kurallar

  • Çalışma saatleri, İzinler

  • Şirketin sağladığı ek hak ve imkanlar (sağlık sigortası, servis, yemek, vd.)

 

Oryantasyon eğitimleri -genellikle- belirli dönemlerde işe giren personel için toplu olarak yapılır. Mesela şirkete her ay 10 yeni personel giriyorsa, bahse konu 10 kişi için topluca bir oryantasyon eğitimi düzenlenir. Dolayısıyla normal şartlar altında- şirkete girdiğiniz gün sizi alıp eğitmelerini beklemeyin.

Bir şirkette işe başladığınızda, sizden daha önce işe girmiş bir çalışan uyum süreciniz boyunca size yardımcı olmak amacıyla görevlendirilebilir. Şansınıza kim gelir bilinmez, bir kısmı işini ciddiye alır ve iyi niyetle yardımcı olur, bir  kısmının ise zaten işi başını aşmıştır, külfet olarak görür, mış gibi yapar; moralinizi bozmayın.

Saat kaçta gelip kaçta gideceksiniz, servis varsa hangi servise bineceksiniz, bilgisayarınız önünüze gelecek mi veya önünüze gelmişse hangi şirket içi programları kullanmanız ilk aşamada öncelikli öğrenmeniz gerekenler; kısaca üç beş temel şeyi öğrenip, yakın çevrenizdeki iş arkadaşlarınız kimler, toplantı odaları nerede vesaire, uyum sağlamaya başlayabilirsiniz.

İŞ YERİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DİĞER HUSUSLAR

Aslında tüm kariyeriniz boyunca çok önemli olsa da, özellikle ilk günlerinizde çok çok dikkatli olmanız gereken en temel davranış şekillerinin - bugüne kadar bizzat gördüklerimden yola çıkarak- şunlar olduğunu düşünüyorum:

  • İş yerinde siyaset konuşmayınız.

  • Sağdan soldan duyduklarınızın doğrulamasını yapacaksınız diye size yanaşanlarla dedikodu yapmayınız. Kolaylıkla manipüle edilirsiniz. Odağınızı işinize veriniz.

  • Çalışma saatlerine etrafınızdakiler uymuyorsa bile siz mutlaka uyunuz.

  • Cep telefonunuzla sık sık sağda solda bir köşede ilk gün heyecanınızı paylaşmak için konuşmayınız.

  • Hitabetinize dikkat ediniz; Bey ve Hanım ifadelerini kullanınız. Ahmet Bey, Ayşe Hanım gibi. Şirket ortamı “çok” müsaitse hocam veya abi de olabilir ama bir kadına asla “abla” diye hitap etmeyiniz. Kadınlar her zaman "Hanım"dır.  Sizi ele verecek en basit hitap şekilleri, okul arkadaşlarınıza nasıl hitap ettiğiniz olacak, birbirinize lakapla, “hacı” diyerek, norm dışı şekillerde hitap etmeyiniz. Tanıdıklarınıza -eğer yaşıtsanız veya hiyerarşide aranızda büyük farklar yoksa- sade bir şekilde ismiyle hitap edebilirsiniz ancak mahalleden çocukluğunuzdan beri tanıdığınız bir ağabeyiniz şirketinizde yönetici ise ulu orta abi diye hitap etmeyiniz.

  • Eğer iş hayatına yeni başladıysanız, İş Kanununa bir göz atınız. Kariyeriniz boyunca “işçi” olarak tabi olacağınız kanunu bilmenizde fayda var. Özel firmalarda çalışan tüm personel, eğer SGK’ya tabiyse, kanuna göre işçi statüsündedir.

KADROLAR - YÖNETİM KADEMELERİ

 

Savunma sanayii sektöründe faaliyet gösteren firmalarda yönetim kademeleri çeşitlilik gösterir. Söz konusu yönetim kademelerini genel perspektif ile ele alacağız.

Her firmada, dikey yönetim basamakları farklıdır. Yönetim seviyelerinde kullanılmakta olan kadro isimleri, alt kademeden üst kademeye doğru sırasıyla aşağıda sıralanmıştır. Bazı kadrolar bazı firmalarda mevcut olmayabilir, bazı firmalarda ise aşağıdaki kadro isimleri yerine farklı kadro isimleri kullanılabilir ancak yaygın olarak kullanılan kadro isimleri aşağıda olduğu gibidir:

  • Lider, Kıdemli Lider, Takım Lideri

  • Yönetici, Grup Yöneticisi

  • Müdür, Grup Müdürü

  • Direktör

  • Grup Başkanı, Genel Müdür Yardımcısı

  • Genel Müdür

 

Bir kadronun bir şirket hiyerarşisindeki seviyesini anlayabilmek için söz konusu firmanın organizasyon şemasını bilmek gerekir. 

 

Ayrıca, şirketin de büyüklüğü ve benimsediği yönetim şekli kadroları, görevlerini, yetkilerini ve işlevlerini yorumlayabilmek için gereklidir. Bazen bir firmada proje yöneticisi olabilmeniz için 10 yıllık tecrübeye sahibi olmanız gerekebilir. Bazı firmalarda ise kariyerinin henüz başındaki kişi proje yöneticisi kadrosunda işe alınabilir. Bu sebeple, her kadro her şirkette aynı entelektüel seviyeyi temsil etmez.

Alt ve Orta Kademe Yönetim

 

Alt ve orta kademe yönetim, yöneticiliğin ilk basamaklarından itibaren genellikle müdürlük pozisyonlarını da içine alan, aşağıda belirtilen kadrolarıdan oluşur:

  • Lider

  • Takım Lideri

  • Kıdemli Lider

  • Yönetici

  • Grup Yöneticisi

  • Müdür

  • Grup Müdürü

 

Lider pozisyonu yönetimin alt kademesidir ancak şirket hiyerarşisinde alt kademe değildir. Çoğu büyük firmada, lider kadrosunda çalışabilmek için kariyerinizin asgari 10-12 yılını tamamlamış olmanız gerekebilir.

Üst Kademe Yönetim

 

Direktörlük pozisyonu bazı şirketlerde orta kademe yönetim içinde konumlandırılmış olmasına rağmen, genellikle direktör, grup başkanı, genel müdür yardımcısı ve genel müdür üst yönetimi temsil eder.

  • Direktör (Bazi şirketlerde Orta Yönetim pozisyonudur)

  • Grup Başkanı, Genel Müdür Yardımcısı

  • Genel Müdür

 

"Daha" Üst Kademe Yönetim

 

6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre anonim şirketlerde yönetim organı Yönetim Kuruludur.

Ancak yönetim kurulu şirketi temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye veya müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir. Yönetim Kurulunun yetkisini devrettiği bahse konu üyelerden oluşan kurula "İcra Kurulu" adı verilir. [Şirketlerin bu şekilde bir kısım yetkilerini devrettiği üyelere Murahhas Üye (Murahhas Aza) adı da verilir.]

Ancak kanun, aşağıda sıralanan görev ve sorumlulukların yönetim kurulunca devredilemeyeceğini de belirlemiştir:

  • Şirketin üst düzeyde yönetimi ve bunlarla ilgili talimatların verilmesi.

  • Şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi.

  • Muhasebe, finans denetimi ve şirketin yönetiminin gerektirdiği ölçüde, finansal planlama için gerekli düzenin kurulması.

  • Müdürlerin ve aynı işleve sahip kişiler ile imza yetkisini haiz bulunanların atanmaları ve görevden alınmaları.

  • Yönetimle görevli kişilerin, özellikle kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun yazılı talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi.

  • Pay, yönetim kurulu karar ve genel kurul toplantı ve müzakere defterlerinin tutulması, yıllık faaliyet raporunun ve kurumsal yönetim açıklamasının düzenlenmesi ve genel kurula sunulması, genel kurul toplantılarının hazırlanması ve genel kurul kararlarının yürütülmesi.

  • Borca batıklık durumunun varlığında mahkemeye bildirimde bulunulması.

 

Kanuna göre her anonim şirketin iki zorunlu yönetim organı vardır; bunlar yönetim kurulu ve genel kuruldur. Bunun dışındaki organlar, şirket iç yapılanmalarının birer sonucudur.

 

KADROLAR - DİĞERLERİ

 

Şirketlerin faaliyet sahası, çalışan sayısı açısından büyüklüğü ve organizasyon yapısına göre, firmalarda yer alan pozisyonlar farklılıklar gösterir.

Bazı pozisyonların isimleri standartlaşmıştır, bazıları ise şirketten şirkete farklı görev ve sorumluluk tanımları sebebiyle büyük farklar arz edebilir. Bu sebeple, iş ilanlarında karşınıza çıkan "pozisyon" isminden ziyade, görev tanımına odaklanmak faydalı olacaktır. Görev tanımı ile ilgili en doğru ve kapsamlı bilgi, iş mülalatlarında edinilebilir

Özetle demek istediğim şudur: Pozisyon görev ve sorumluluklar hakkında bilgi verir ancak her firmada pozisyonlara atanan görev ve sorumluluklar farklı olduğundan, kesin bir bilgi vermez.

Birkaç örnekle durumu ayrıntılandıralım:

  • “Proje Yöneticiliği” pozisyonu: Bir firmada proje mühendisi olan kişi, diğer bir firmada proje yöneticisi olarak çalışmış bir kişiden, görev ve sorumluluk, hatta tecrübe olarak fersah fersah ileride olabilir. Ya da bir firmada proje yöneticisi olan kişi, diğer firmada aynı pozisyonda çalışan proje yöneticisine göre çok daha geniş karar ve inisiyatif, yönetim ve problem çözme işlevleri yerine getirmiş olabilir. Bu farklılıklara sebep, her firmanın aynı gibi görünse de, proje yöneticisinden veya proje mühendisinden beklentilerinin farklı olması, görev tanımlarında farklı yönetim işlevlerini beklemesi ve firmanın proje yönetim işlevinden temelde ne beklediği ile ilgilidir.

  • “Entegre Lojistik Destek Mühendisliği” pozisyonu: Bir firmada ELD mühendisi olan bir kişi, diğer bir firmada pozisyonu farklı olsa da aynı işi yaptığını düşünen (Satış Sonrası Hizmetler, Lojistik, Saha mühendisi vb.) bir personele göre çok farklı işleri yapıyor olabilir. ELD mühendisi vardır; tasarım aşamasından bir ürün geliştirme sürecine dahil edilir ve çok farklı görev ve sorumluluklarla kariyerinde evrim geçirir, ELD mühendisi vardır kendisinden tek beklenen garanti dönemi veya sahadan gelen arıza raporlarını takip edip firma içindeki koordinasyonu sağlar. Bu iki görev de çok önemli ve elzemdir ancak aynı adla andığınız iki pozisyonun gerektirdiği yetkinlik ve beceriler farklı olur.

  • “Kalite Yöneticisi” pozisyonu: Kalite yöneticisinin (Müdür, direktör, vb) görevleri kısmen ilgili kalite sistemlerinde tanımlanmış olsa da, firma üst yönetiminin kalite yönetimini konumlandırdığı  pozisyona ve verdiği öneme göre, kalite yöneticisinin görev ve sorumlulukları ve daha da önemlisi bunları şirket içinde icra şekli değişiklik arz edebilir. Örneğin, üretim yapan bir firmadaki kalite yöneticisinden beklediğiniz performansı, üretim yapmayan bir firmada yetişmiş kalite yöneticisinden alamayabilirsiniz.

 

Söz konusu farklara işaret ettikten sonra, çok genel de olsa, firmalarda yüzlercesi mevcut pozisyonlardan yaygın olan elli pozisyonun bir listesini alfabetik sıra ile verelim:

  • Analog Donanım Tasarım

  • AR-GE

  • Bilgi Güvenliği

  • Bilgi Teknolojileri

  • Bütçe

  • Büyük Veri

  • Depo

  • ELD

  • Finans

  • Gömülü Yazılım

  • Güvenlik

  • IT

  • İdari Hizmetler

  • İnsan Kaynakları

  • İş Geliştirme

  • Kalite Yönetimi

  • Konfigürasyon

  • Kurumsal İletişim

  • Lojistik

  • Mali İşler

  • Malzeme

  • Mekanik Tasarım

  • Muhasebe

  • Mühendislik Planlama

  • Otonom

  • Pazarlama

  • Proje Yönetimi

  • Saha

  • Satınalma

  • Satış Pozisyonları

  • Sayısal Donanım Tasarım

  • Sekreter

  • Siber Güvenlik

  • Simülasyon

  • Sistem

  • Sözleşme Yönetimi

  • Strateji Yönetimi

  • Şoför

  • Teklif

  • Teknik Dokümantasyon

  • Tekniker

  • Teknisyen

  • Teknoloji

  • Tesis

  • Test Mühendisliği

  • Üretim

  • Üretim Planlama

  • Yapay Zeka

  • Yazılım

  • Yazılım Test

 

Genellikle, yukarıda adı geçenlerin bir kısmının yanında mühendis, müdür, yönetici gibi ifadeler yer alacaktır. Bir kısmının önünde şef, lider, kıdemli lider, uzman gibi ifadeler yer alacaktır. Genel hiyerarşi asttan üste doğru şu şekildedir:

  • Uzman Yardımcısı, Uzman, Kıdemli Uzman

  • Kıdemli, Lider, Yönetici

  • Kıdemli Lider

 

Bu hiyerarşi her firmada bu şekilde mevcut değildir. Bazı firmalara aday mühendis kadrosuyla giriş yaparsınız, sonra mühendis, sonra uzman yardımcı olursunuz. Bazı firmalara ise direkt uzman olarak giriş yaparsınız, sonra kıdemli olursunuz.

Bazılarında lider kadrosu yoktur, bazılarında yönetici pozisyonu müdür pozisyonunun bir altıdır, bazısında ise kıdemli lider pozisyonu müdür pozisyonunun bir altındaki pozisyon olabilir. Bunlar çalıştığınız şirketin organizasyona göre değişir. Burada dikkat çekmek istediğim nokta, pozisyonların çeşitliliği ve firmadan firmaya değişmesi. Vakıf firmaları genellikle birbirine benzer hiyerarşi ve pozisyonları kullanır.